Wat je vasthoudt, houdt je vast.

Kun je macht hebben over onmacht?

‘Wat je vasthoudt, houdt je vast,’ blijf ik herhalen voor mezelf, en voor anderen.

Soms kies ik ervoor om een formulering te gebruiken waarin de betekenis, die het voor mij heeft, er iets dikker bovenop ligt:

‘Wat jij vasthoudt, houdt jou ook vast.’

‘Het gaat te goed, waardoor het niet goed gaat,’ dacht ik vrijdagochtend toen ik, in Zaandam, tegenover de Primark, met uitzicht op de McDonalds, een extra large ristretto dronk. Onze overvloed en het collectief meer-meer-meer, beter-beter-beter willen, lijkt onze ondergang te worden.

‘Heb je Siddharta van Hermann Hesse misschien gelezen?’ appte ik Lotte, bij wie ik twee dagen te gast was. De zoon van een brahmaan, verkiest het leven in rijkdom te verlaten om te leven met de asceten, waar hij leert denken, vasten en geduld te hebben, alvorens hij zich weer stort in het wereldse rijke, leven en herontdekt dat dat het ook niet is.

Wat toch als mensen genoeg zouden hebben aan niets, of op zijn minst aan weinig misschien. Niet je mond volproppen, uit verveling, uit onrust, omdat je het anderen ziet doen. Niet kleren kopen vanuit onvrede, uit leegte, omdat het toevallig aan een rek is gehangen en je er langs loopt. Niet gaan shoppen, omdat je niets beters weet te verzinnen om te doen met je kleindochter. Niet handelen vanuit onmacht, maar gewoon niets, zitten, ademen en zijn met wat er is.

Hebben versus niet hebben.

Vast en vrijheid.

Kramp en bewegen.

‘Wat je tegen de borst houdt, perst, knijpt, wordt een monster, het meest dierbare of fragiele gecomprimeerd tot wat belangrijk voor je is.’ Je kind, je geliefde, een traumatiserend, te overweldigend voorval.

‘Wie ben je, zonder dat je iets vasthoudt?’ vraag ik me af. Wat je vasthoudt, bij je houdt, maakt hoe je je gedraagt, hoe je niet beweegt. Je weerstand wordt opgemerkt in interactie, niet je meegaan. Je kramp wordt duidelijk bij beweging. Het stof dat je bij je draagt, maakt hoe anderen je zien en… je schaduw.

‘Waar licht schijnt, maakt stof schaduw,’ bedacht ik laatst. ‘Wie spreekt er eigenlijk als je spreekt, je licht of je schaduw?’

‘Wie verbinding zoekt, vindt blokkades,’ is de hypothese die ik blijf onderzoeken.

Is een monster ook niet een minimale, representatieve afname om te peilen wat er in een vat zit?

Misschien wil je je monster verbergen, zodat je het voor jezelf kunt houden. Your precious. ‘MY Precious!’ Misschien ben je bang om het bloot te stellen aan anderen, aan de wereld, omdat je geen idee hebt wat er gaat gebeuren als het, gedecomprimeerd, wordt losgelaten. Nemen anderen het mee? En wat dan? Wat blijft er dan van jou over? Wat als jouw monster vrij over de wereld raast, stapt, graast of wandelt?

Een gezonken schip, dat waarde heeft, kun je bergen. Een schat kun je verbergen. Onder bergen bedelven, zodat het veilig is, ver-bergen. Ik herinner me Song-Dong die een expositie in het Groninger Museum maakte met de bergen spullen die zijn moeder gebruikte om wat ze bij zich droeg te verbergen. De kern van hoarding?

Bij mijn fotografisch ritueel onderzoek Holding Pain nodig ik mannen uit naar hun verdriet te gaan, naar daar waar ze normaal gesproken liever bij vandaan blijven, er contact mee te maken, het vast te pakken om het vervolgens stap-voor-stap wat los te laten, te delen met anderen en misschien bloot te stellen aan de krachten van het universum. Niet ineens als angst, donder en bliksem, maar langzaam, met rust, aandacht en liefde en vaak met tranen.

In het Atelier van de Onmacht nodigen Lotte van den Berg en Saar Frieling uit om de onmacht te onderzoeken. Kun je de onmacht machtig zijn? Kun je het vermogen hebben om onmachtig te zijn?

‘Je hoeft je wonden niet te genezen, als je ermee kunt leven,’ noteerde ik van schrijver en filosoof Christine Gruwez, ze schreef het boek ‘Meditaties over onmacht’. Kun je de onmacht omarmen? Kun je kijken naar je wonden?

In een collectief spel, onderzochten we de onmacht en lag ik een uur lang, te midden van vijftien anderen – op mijn buik, met gesloten ogen, met gespreide armen – verstild op de harde grond. We waren vrij om te doen en laten wat we wilden, behalve praten. We mochten laten komen wat er kwam, bijna alles gebruiken wat er in de ruimte aanwezig was, ons uiten, dingen stuk maken zelfs, er werd – binnen – fik gestookt. En ik bleef liggen. Van moment tot moment. Van bewuste keuze tot bewuste keuze, de macht over onmacht beoefenen.

Ik werd bedolven onder spullen, geen idee wat. Ik werd aangeraakt, geprikt. Iemand trommelde vlak boven mijn oor en rinkelde met een bel. Er werd iets op mijn arm geplakt, op mijn hand en arm gekliederd, gestampt. Iemand met krullen kwam tegen me aan liggen. Er werd iets met touw gedaan en aan mijn blote voeten gefriemeld. Wat kan ik, wil ik tolereren? Wanneer kom ik in beweging? Wanneer zeg ik ‘nee?’ Of blijf ik liggen?

Kan ik me overgeven aan de onmacht? Kan ik omgaan met wat anderen eventueel met me doen? Kan ik de pijn verdragen die ontstaat als je lang met één wang op de grond ligt?

Wat vinden anderen hiervan? Waarom lig ik hier? Wil ik ook niet meespelen, meebewegen, iets dóen. Handel ik niet uit angst, uit niet-gek durven doen? Of is niets doen, hier zo liggen, ook iets doen? Stemmen in mijn hoofd, schreeuwen uit mijn lijf. Keer op keer maakte ik de keuze. Ook om niet te slikken, ook om de jeuk de jeuk te laten, ook om de ademhaling laag en minimaal te houden. Niet de controle over de groep proberen te pakken, maar ‘niets’ doen.

‘Dare to trust,’ noteerde ik eerder van Lotte. Waarop dan ook. Veiligheid bestaat niet. Of toch?

Deel gerust en graag je reacties op dit schrijven. Wat resoneert? Wat raakt het? Waar verbindt het en waar stokt het?

Ik hoor graag.

Als Social Practice Artist doe ik onderzoek naar verbinding en wat dat in de weg staat. Mijn beelden, verhalen, verwondering, lessen, kronkels en nieuwsgierigheid deel ik als schrijver, spreker, docent. Al mijn werk maak ik vanuit mijn eigen drang om mijn eigen verstoring van verbinding te willen begrijpen, voor een gezonde, meer verbonden stad, maatschappij, wereld, universum. En… om vrienden te maken.

Hier op Substack deel ik uitgebreid. Ik hoor graag. Dat zei ik al.

Rust. Aandacht. Liefde.

Ritzo